Een schaaf gebruik je om hout glad te maken, randen bij te werken en vlakken af te steken. Of het nu gaat om een deur die klem staat, een sponning voor een ruit of het netjes afwerken van een houten werkstuk: met de juiste handschaaf werk je nauwkeuriger dan met schuurpapier alleen en behoud je meer controle over de diepte. Anders dan een schuurmachine werkt een schaaf zonder stroomvereiste en geeft direct zichtbaar resultaat.
Bij BAUHAUS vindt je klassieke houtschaven, zoals de blokschaaf en de sponningschaaf. Maar ook uit kantenschaven voor gipsplaat en Surform-schaven, die meer weg hebben van een rasp dan van een schaaf. Elk type is afgestemd op een andere taak en een ander materiaal.
De meest gangbare toepassing van een handschaaf is het vlaksteken van hout. Denk aan het afwerken van gezaagde planken, het glad maken van ruwe houtoppervlakken of het verwijderen van een dunne laag materiaal om twee delen goed op elkaar te laten sluiten. Een blokschaaf of vlakschaaf is daarvoor de aangewezen keuze. Met een scherp mes en een correcte instelling van de speelruimte haal je dunne krullen van het oppervlak en werk je naar een glad resultaat toe.
Wanneer een deur door houtopzwelling of een verschoven kozijn klem zit, schaaf je de zijkant of onderkant bij. Een houtschaaf geeft je de controle om per slag een kleine hoeveelheid materiaal te verwijderen, zodat je niet te ver gaat. Na elke paar slagen controleer je of de deur weer vrij beweegt. Voor de onderkant van een deur, waar je over de volle breedte werkt, gebruik je een bredere schaaf.
Een sponningschaaf gebruik je om een stap of groef in hout te snijden, bijvoorbeeld voor het plaatsen van een ruit in een kozijn of het maken van een sleuf voor een paneel. De verstelbare geleider bepaalt de breedte van de sponning, het instelbare mes de diepte. Dit type schaaf is minder geschikt voor hobbyisten die incidenteel klussen; het vraagt om enige oefening voor een strak resultaat.
Kantenschaven en Surform-schaven gebruik je voor het afschuinen van gipsplaatrand voordat je voegt, of voor het bijwerken van kunststof profielen. Een schaaft de rand onder een vaste hoek af, wat bijdraagt aan een strakke voeg. Een Surform werkt meer als een rasp en is breed inzetbaar op zachte materialen als gipsplaat, kurk en zacht hout.
Voor massief hout gebruik je een klassieke houtschaaf met stalen mes. Voor gipsplaat kies je een kantenschaaf of Surform. Een Surform werkt ook goed op zachte materialen als kurk en zacht hout.
Wil je een vlak oppervlak afwerken of randen bijwerken, dan volstaat een blokschaaf of vlakschaaf. Moet je een sponning of groef snijden, dan heb je een sponningschaaf nodig. Voor het afschuinen van gipsplaatrand is een kantenschaaf de juiste keuze.
Op een grote tafel of werkbank met ingeklemd werkstuk werk je goed met een langere vlakschaaf. Op de bouwplaats of in een kleine ruimte, waar je een werkstuk niet altijd in een klem kunt zetten, is een compacte blokschaaf handiger. Zet het werkstuk altijd vast met schroefklemmen zodat het niet verschuift tijdens het schaven.
Een bot mes geeft rafels in plaats van een gladde snede en vraagt meer kracht. Ga je veel schaven? Kijk dan of het model dat je kiest vervangbare messen of bladen heeft. Voor Surform-modellen van Stanley zijn los verkrijgbare reservebladen beschikbaar in standaard en fijne uitvoering.
Stanley levert zowel klassieke metalen blokschaven als de Surform-serie, een eigen lijn schaven die werkt op basis van een geperforeerd raspenblad. De Surform-blokschaaf en de schaaf-vijl zijn breed inzetbaar op zachte materialen en eenvoudig te onderhouden dankzij los verkrijgbare reservebladen. De metalen blokschaaf van Stanley, uitgevoerd in gietijzer, is afgesteld voor eindkantwerk en nauwkeurig bijwerken van houtoppervlakken. Reservebladen voor de Surform-serie zijn verkrijgbaar in standaard- en fijne uitvoering, zodat je het blad aanpast aan de taak.
Zet het werkstuk altijd vast voordat je begint. Een bewegend stuk hout geeft een onregelmatige snede en is gevaarlijk als de schaaf wegschiet. Schaaf altijd in de richting van de houtnerf, van het brede naar het smalle uiteinde. Schaaf je tegen de nerf in, dan scheuren de vezels op en ontstaan rafels. Bij eindkant, waar de nerf haaks loopt op het vlak, schaaf je vanuit beide kanten naar het midden toe om uitschieten aan de rand te voorkomen.
Stel de mestdiepte zo in dat je per slag een dunne krul afneemt. Een te diepe instelling vraagt veel kracht en geeft een onregelmatig oppervlak. Een te lichte instelling werkt langzaam maar geeft meer controle. Begin met een iets diepere instelling voor het ruwe werk en schakel over naar een lichtere voor de eindafwerking.
Houd het schaafmes scherp. Een bot mes herken je aan het geluid: in plaats van een soepele krul hoor je krassend geluid en zie je rafels in het hout. Slijp het mes op een slijpsteen of vervang het tijdig. Smeer het schaaflichaam af en toe in met een drupje olie of bijenwas; dit laat de schaaf soepeler glijden over het hout en beschermt het gietijzer tegen roest. Bewaar de schaaf niet met het mes omlaag op de werkbank, maar op zijn zij of in een houder.
Een blokschaaf is een korte, compacte schaaf die je met één hand vasthebt. Je gebruikt hem voor kleine oppervlakken, eindkant en nauwkeurig bijwerken van details. Een vlakschaaf is langer en breder, en werk je met twee handen. De lengte zorgt ervoor dat je over een groter oppervlak heen schuift zonder in kuilen te zakken, wat hem geschikt maakt voor het vlaksteken van planken en grotere houtdelen. Voor algemeen thuisgebruik volstaat een blokschaaf in de meeste gevallen; voor timmermanswerk waarbij grote vlakken moeten worden bijgewerkt, kies je een vlakschaaf.
Draai de diepteknop los en schuif het mes naar voren of naar achteren totdat de mesrand net zichtbaar is onder de zool. Houd de schaaf ondersteboven en kijk langs de zool: het mes mag slechts een fractie van een millimeter uitsteken. Draai de diepteknop daarna vast. Controleer ook de zijdelingse instelling: het mes moet gelijkmatig uitsteken over de hele breedte van de opening. Een scheve instelling geeft aan één kant een diepe snede en aan de andere kant niets. Begin altijd op een stuk resthout om de instelling te testen voor je aan het werkstuk begint.
Voor gipsplaat gebruik je een kantenschaaf of een Surform-schaaf. Een kantenschaaf schuint de rand van de gipsplaat af onder een vaste hoek, wat nodig is voor een goede voegverbinding. Een Surform werkt als een rasp en is geschikt voor het bijwerken van zagen randen, ronde uitsparingen en afschuiningen. Een gewone houtschaaf is niet geschikt voor gipsplaat: het gips maakt het mes snel bot en de snede is te fijn voor het relatief zachte maar schurende materiaal.
Een Surform is een schaaf met een geperforeerd stalen blad dat materiaal raspt in plaats van snijdt. Het blad heeft tientallen kleine snijrandjes die tegelijk werken, vergelijkbaar met een grove vijl. Je gebruikt een Surform op zachte materialen zoals gipsplaat, zacht hout, kurk en sommige kunststoffen. Het voordeel is dat het blad minder snel verstopt dan een gewone schaaf, omdat de spaanders door de openingen in het blad worden afgevoerd. Surform-bladen zijn los verkrijgbaar en eenvoudig te verwisselen wanneer ze bot zijn.
Een bot mes slijp je bij op een vlakke slijpsteen. Houd daarbij de slijphoek constant, meestal tussen de 25 en 30 graden. Slijp eerst op een grof korrel om de snijrand te herstellen, daarna op een fijn korrel om de rand te polijsten. Controleer of de achterkant van het mes volledig vlak is: een bolle achterkant geeft nooit een scherpe snede. Smeer het schaaflichaam af en toe in met bijenwas of een druppel olie om glijden te vergemakkelijken en roestvorming te voorkomen. Bewaar de schaaf op zijn zij of in een beschermhoes zodat het mes niet beschadigt.
Alles voor jouw houtbewerkingsklus vind je bij BAUHAUS. Voor het vlaksteken en profileren van groter houtwerk zijn schaafmachines een logische aanvulling op handschaven. Als je werkstukken aan elkaar lijmt na het schaven, vind je een breed aanbod houtlijm voor de juiste verbinding. En voor het overige timmermansgereedschap dat je nodig hebt bij het meten, aanduiden en verbinden van hout, kijk je in de categorie timmermansgereedschap.
